Ùn ứ hàng hóa, thừa ế nông sản – vẫn là kinh nghiệm càng rút càng dài

Thứ Năm, 08.02.2018, 11:34

Những ngày qua có khoảng 1000 xe ô tô chở hoa quả đỗ chờ xuất khẩu sang Trung Quốc bị ách tắc, nằm dài 10 km trên quốc lộ 1A từ thành phố Lạng Sơn đến cửa khẩu Tân Thanh. Một lần nữa câu chuyện “giải pháp” lại được nhắc tới như một thới quen suốt nhiều năm qua

Ùn ứ hàng hóa, thừa ế nông sản – đây là những câu chuyện hoàn toàn không mới đối với nhà nông và thương lái Việt Nam. Nhưng đó vẫn là kinh nghiệm càng rút càng dài, bởi những giải pháp lâu nay đưa ra như thương lượng với phía bạn để tạo điều kiện thông quan nhanh chóng hoặc vận động người tiêu dùng trong nước chung tay tiêu thụ vẫn chỉ là giải quyết phần ngọn, còn gốc rễ vấn đề vẫn chưa có được những giải pháp căn cơ.

Ảnh: Hàng nông sản ùn ứ tại cửa khẩu Tân Thanh, Văn Lãng

Nguyên nhân cơ bản nhất lại ở phía chính chúng ta: Nhà nông, nhà sản xuất, cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và thương nghiệp Việt Nam. Bởi lẽ từ hàng chục năm nay, công tác kế hoạch trong sản xuất nông nghiệp dường như bị lãng quên, nhà nông tự phát nuôi trồng những sản phẩm nghe nói là ở nước bạn đang được giá. Cụ thể trong đợt này, hàng nghìn xe tải chở hoa quả bị ùn tắc ở cửa khẩu chủ yếu mang theo dưa hấu, chôm chôm, thanh long ruột đỏ – những loại quả có mầu đỏ mà theo tập quán người tiêu dùng nước bạn thích mua về bầy trong dịp tết.

Như vậy có nghĩa là ngay cả khi người tiêu dùng nước bạn có thích thì thị trường vẫn không thể hấp thụ được một lượng lớn hàng hóa đổ bộ trong một thời gian rất ngắn.

Việc nuôi trồng, kinh doanh ấy hoàn toàn theo cảm tính, chứ không hề có một hoạt động nghiên cứu thị trường một cách bài bản khoa học rằng: nhu cầu ấy ở nước bạn như thế nào? Số lượng họ cần là bao nhiêu? Chủng lại, quy cách sản phẩm là gì? Một người làm có lãi, hai người làm có lãi, một làng làm có lãi là cả huyện, cả tỉnh thậm chí là cả vùng đổ xô vào trồng cây đó, nuôi con đó hy vọng có thể kiếm được tiền to.

Nhưng đáng tiếc, số người thành công luôn thấp hơn số người thất bại và cứ như vậy, thị trường hàng hóa nông sản rơi vào vòng luẩn quẩn “ồ ạt nuôi trồng, hàng hóa không tiêu thụ được, rồi lại ồ ạt bỏ dẫn tới khan hàng, khi giá lên lại ồ ạt nuôi trồng trở lại”. Cách thức làm ăn không theo kế hoạch này không chỉ xuất hiện ở mảng nông nghiệp, mà còn ở rất nhiều dự án khởi nghiệp dẫn đến hàng loạt của hàng kinh doanh có chung một mặt hàng giống nhau, cạnh tranh nhau dẫn tới tất cả đều chết yểu.

Rõ ràng là nếu có được một cơ quan nghiên cứu thị trường chuyên nghiệp, có thể đưa ra những con số thống kê tương đối chính xác về nhu cầu thị trường từng thời điểm. Những số liệu ấy có thể được bán cho các doanh nghiệp, các hợp tác xã, thậm chí các cơ quan quản lý cấp địa phương để có thể hoạch định được kế hoạch sản xuất nông nghiệp chất lượng cao, đồng thời có những đầu mối lớn đứng ra tiêu thụ bài bản ở nhiều thị trường khác nhau chứ không phải phụ thuộc vào hoạt động biên mậu thì tình hình đã rất khác.

Năm 2017, xuất khẩu rau quả đã vượt qua cả xuất khẩu dầu thô để trở thành mặt hàng có kim ngạch lớn nhất chính là nhờ cách làm bài bản của các đối tác nước ngoài đầu tư vào Việt Nam từ a đến z ngay từ và có kế hoạch sản xuất, kinh doanh rõ ràng khoa học. Còn với cách làm tự phát hiện nay, thất bại là điều khó tránh và muốn tránh những bài học cay đắng kiểu ùn hàng nghìn xe tải hoa quả hay phải kêu gọi giải cứu từ dưa hấu, hành tím tới thịt lợn thì cơ quan chức năng cần có biện pháp mạnh hơn để đảm bảo quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, phát triển vùng được thực hiện nghiêm túc, chứ không phải là những bản quy hoạch được vẽ ra cho đẹp.